Laatste Update: door

Inleiding

Het oude Griekenland (van 800 tot 150 jaar voor Christus) wordt vaak gezien als de bakermat van de westerse beschaving. Op het gebied van sport is dat volkomen terecht. Daarmee wil ik niet zeggen dat er voor de Grieken helemaal niks was dat op sport leek. Het is bekend dat de oude Egyptenaren af en toe een wedstrijdje boogschieten of wagenrennen hielden. Maar die waren kleinschalig en incidenteel. De Grieken waren het eerste volk dat gedurende langere tijd op grote schaal met vaste regels aan sport deed. Het bekendste voorbeeld hiervan zijn natuurlijk de Olympische spelen in Olympia. We weten niet precies wanneer die ontstaan zijn, maar er zijn lijsten met de namen van de winnaars bewaard gebleven die teruggaan tot het jaar 776 voor Christus. Later kwamen daar nog de Pythische spelen in Delhi, de Isthmische spelen in Korinthe en de Nemeische spelen in Nemea bij, zodat je vanaf ongeveer 550 jaar voor Christus een cyclus had van vier jaar, de zogenaamde periodos. Omdat de Isthmische spelen en de Nemeische spelen zelfs om de twee jaar werden gehouden, waren er ieder jaar een of twee grote sport evenementen waar honderden, in de hoogtij dagen zelfs duizenden mensen op af kwamen. Daarnaast waren er nog talloze kleinere festiviteiten met een locaal karakter.

Dat een volk in de oudheid al zoveel aan sport deed is bijzonder. De meeste mensen staan er tegenwoordig niet meer bij stil, maar sport is een luxe. Je kunt pas sporten als je tijd over hebt. En dat kwam niet vaak voor in de oudheid, negenennegentig procent van de bevolking moest kei hard werken om überhaupt voldoende voedsel te hebben. Dat de Grieken wel tijd hadden voor sport had twee redenen. In de eerste plaats was Griekenland toen (in tegenstelling tot nu) vruchtbaar en relatief welvarend. En in de tweede plaats had het een voor die tijd unieke sociale structuur. Het oude Griekenland was staatkundig gezien geen eenheid, maar bestond uit allerlei kleine staatjes, de zogenaamde polis. Bekende voorbeelden hiervan zijn Sparta, Korinthe en Athene. Een polis werd bestuurd door de inwoners die burgerrecht hadden. Daarnaast had je in iedere polis nog een aantal vrij inwoners zonder burgerrecht en een heleboel slaven. De burgers hadden de macht en verdeelde de taken. Zij zelf moesten twee dingen doen: oorlog voeren en politiek bedrijven. De anderen moesten werken. De Griekse burgers profiteerden dus van de arbeid van anderen. Dat lijkt hard maar was in de oudheid heel normaal. De andere volkeren waren nog erger, bij de Perzen of de Egyptenaren was er slechts een zeer kleine bovenlaag van adel en priesters die iets anders deed. Omdat er bij de Grieken dus een relatief grote bovenlaag was, kon sport zich daar goed ontwikkelen.

De betekenis van sport voor de Grieken

Sport was voor de oude Grieken echter veel meer dan alleen een vrije tijdsbesteding. Omdat het zo exclusief was, was het ook een belangrijk status symbool, iets wat Griekse burgers onderscheiden van anderen. Voor slaven was het streng verboden om aan sport of enige andere vorm van lichaamsverzorging te doen. Bij de spelen werden alle deelnemers zorgvuldig gecontroleerd op burgerrecht, kwam je niet uit een van de erkende Griekse polis, dan werd je uitgesloten. De Grieken waren trots op hun sport. Sport was zelfs zo belangrijk dat het boven oorlog stond. De Griekse polis waren voordurend met elkaar in oorlog. Maar die werden stilgelegd als een van de vier spelen van de periodos gehouden werd. De competitie tussen de polis was op de spelen echter nauwelijks minder fel dan in een oorlog. Winnen was belangrijker dan meedoen. Een atleet moest tot het uiterste gaan. Het is tekenend dat het Griekse woord athletes zowel sportman als ‘ iemand die lijd’ betekend.

Sport vormde ook een belangrijk onderdeel van de Griekse cultuur. Er was een sterke band tussen sport en godsdienst. De Grieken geloofden in meerdere goden waar regelmatig aan geofferd werd. Ook voor belangrijke wedstrijden vonden uitgebreide offer plechtigheden plaats. Maar andersom ook, als er een belangrijke godsdienstige ceremonie plaats vond, dan werden daar vaak sport wedstrijden voor gehouden. Het klinkt misschien vreemd maar het was dood normaal om bij een begrafenis een hardloop wedstrijd te houden ter ere van de overledenen.


Verder was sport in de beeldende kunst één van de hoofdthema’s, vaak weer in combinatie met godsdienst. Zo konden de Grieken schitterende beelden maken van perfect geproportioneerde mensen. Vaak waren dat atleten, soms zelfs met een discus of speer in de hand. Net zo vaak waren het goden, maar tussen die twee groepen is nauwelijks verschil te zien. Soms waren het zelfs goden die aan het sporten waren, wat helemaal laat zien hoe moeilijk het verschil is. Met schilderingen op aardewerk net zo.

Ook in de Griekse literatuur tenslotte komt sport talloze keren voor, zowel in fictieve mythen als in serieuze filosofische werken. Zo beschrijft Homerus in zijn Ilias (waarschijnlijk het bekendste boek uit de oudheid) hoe er na de dood van de held Patroclus verschillende sportwedstrijden werden georganiseerd. En in het filosofische werk Politeia (de staat) beschrijft Plato uitvoerig hoe de ideale staat beschermd dient te worden door uiterst sportieve ‘wachters’.

De soorten sport

De sporten die op de spelen gedaan werden waren worstelen, hardlopen, verspringen, speerwerpen, discuswerpen, hardlopen met wapenuitrusting, paardrijden, wagenrennen, boksen, en de vijfkamp (de eerste vijf sporten samen). Duidelijk is de link met militaire training. Dat is ook logisch aangezien het voeren van oorlog ook de primaire taak was van de Griekse burger (naast het besturen van zijn polis). Sommige polis gingen heel ver met het voorbereiden van hun burgers op een oorlog. Berucht is natuurlijk Sparta, waar volgens de overlevering iedereen bij de geboorte gekeurd werd en imperfecte baby’s van de rotsen werden gegooid. Mannen werden op acht jarige leeftijd bij hun moeder weggehaald en in een kazerne gestopt. Na een onafgebroken training kregen ze op twintig jarige leeftijd burgerrecht. Sparta won vaak op de spelen. De andere polis waren iets minder fanatiek, maar iedere man kreeg toch een militaire training. Gezien de vele intern Griekse conflicten en de grote dreiging van buiten af (met name van de Perzen) was het een bittere noodzaak voor de Grieken om krijgshaftig te zijn.

speerwerpen

Behalve oorlog gerelateerde sporten was ook de tak van sport die we nu atletiek noemen goed vertegenwoordigd. Individuen konden hier goed laten zien wie de snelste of de sterkste was. Opvallend is verder dat de Grieken helemaal niks met teamsporten hadden. Niet op de vier grote spelen maar ook niet daarbuiten.

De training

Buiten de wedstrijden om moest er natuurlijk ook geoefend worden. Hiervoor hadden de meeste Griekse polis (vanaf de zesde eeuw voor Christus) een speciale plaats, het Gymnasion. Een Gymnasion was een publieke plaats waar alle burgers konden sporten. Daarnaast was er ook plaats voor lichamelijke verzorging zoals massage (maar geen baden of sauna, dat is er later door de Romeinen aan toegevoegd). Omdat alle mannen aan sport deden, was het Gymnasion verder een belangrijke plek om contacten te leggen, handel te drijven en te debatteren.

Een klein aantal Grieken was nog fanatieker dan de rest en beoefende wat we nu top sport zouden noemen. Zij lieten zich begeleiden door professionele trainers (om dat te zijn moest je belangrijke wedstrijden gewonnen hebben) en leefden volgens vast opgestelde schema’s. Een voorbeeld van een dergelijk schema is de tetrade, een cyclus van vier dagen speciaal voor worstelaars. Op dag één wordt er middelzwaar getraind, met vooral veel korte, snelle herhalingsoefeningen. Dag twee is de zwaarste dag, vooral gericht op kracht. Op deze dag moet tot het uiterste gegaan worden en werd er soms ook met stenen getraind. Dag drie is weer middel zwaar en vooral gericht op het herstelen van het lichaam en technische oefeningen. Dag vier is het lichtste en vooral gericht op de tactiek tijdens gevecht. De cyclus begint daarna opnieuw en dient niet onderbroken te worden. Tegelijkertijd moet er ook op de voeding worden gelet: weinig wijn en veel vlees. Of als de atleet vegetarisch is in plaats van vlees veel vijgen, kaas en tarwemeel.

Er waren echter ook Grieken die tegen deze professionalisering van de sport waren en een meer natuurlijkere manier van trainen voorstelden. Een goed voorbeeld hiervan is de filosoof Filostratos, die dat in zijn boek Gymnasticus (één van de weinige werken uit de oudheid specifiek gericht op sport) als volgt verwoord:

Onder sporten verstonden de ouden iedere lichamelijke inspanning: sommige mensen trainden door zware lasten te dragen, anderen liepen met paarden en hazen om het hardste, bogen dikke platen ijzer recht of krom, lieten zich samen met ossen inspannen om wagens te trekken, of temden stieren of leeuwen, zoals Polymestor, Glaukos, Alesias en Poulydamas van Skotyssa. Tisander, de bokser van Naxos, zwom rond de kapen van het eiland en zijn armen brachten hem ver op zee: zo oefenden hij zijn armen, en zijn armen weer zijn hele lichaam. Zij wasten zich in rivieren en bronnen; sliepen op de grond, deels uitgestrekt op huiden, deels nadat zij zich een bed hadden gemaakt van stro. Ze aten gerstkoeken en ongezuurd grofkorrelig brood; hun vlees kwam van ossen, stieren, bokken en reeën. Ze zalfde zichzelf glanzend met olie van wilde olijf en oleander. Daardoor verdroegen ze de training en werden ze laat oud.

Filostratos zegt het misschien net iets te romantisch. Maar daarmee geeft hij wel goed weer hoe de Grieken zichzelf graag zagen. Het geeft ook nog eens weer dat sport voor de oude Grieken een stuk belangrijker was dan dat het nu voor de moderne mens is. Het was geen bijzaak, maar een belangrijk onderdeel van de Grieks ‘way of life’.

Johan Caspers is historicus en schrijft columns over hoe (kracht)sport in de loop van de geschiedenis bedreven werd en wat we daarvan kunnen leren.[/fusion_builder_column][/fusion_builder_row][/fusion_builder_container]



gespierde god

Word Een Gespierde God Binnen 8 Weken

Tip! Glenn Goossens heeft een revolutionaire methode ontwikkeld die zorgt voor:
  • Explosieve spiergroei
  • Het drastisch verlagen van je vetpercentage
  • Zeer snel resultaat
Klik op de link hieronder en krijg het lichaam dat je altijd al had willen hebben. Gespierde God Risicovrij Uitproberen (100% niet goed, geld terug!)